ဗြင်းလှည်း (ဒါမှမဟုတ်) ရထားလို့ ပြောလိုက်ရင် အခုခေတ် ထားဝယ်သူ ထား၀ယ်သား လူငယ်အတော်များများကတော့ ဗြင်းလှည်း ဆိုတဲ့ ဝေါဟာရကိုပဲ ရင်းနှီးကြမှာပါ။ သူတို့အတွက် “ရထား” ´ဆိုတဲ့ဝေါဟာရက စိမ်းနေနိုင်ပါတယ်။

စိမ်းမယ်ဆိုလည်း စိမ်းစရာပါပဲ။

ထားဝယ်မြို့ရဲ့လမ်းမတွေပေါ်မှာ ဗြင်းလှည်း ဆိုတဲ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးယာဉ်တစ်မျိုးဖြစ်တဲ့ မြင်းလှည်း ပျောက်ကွယ်သွားတာလည်း ကြာပြီကိုး။

အရင်ကတော့ ထားဝယ်မြို့ရဲ့အဓိကလမ်းမကြီးတွေပေါ်မှာတောင် ပြေးဆွဲခွင့်ရခဲ့သေးတာ။ နှစ်ပေါင်း ၄၅ နှစ်နဲ့ ၅၀ ဝန်းကျင်ကာလ နောက်ပိုင်းထားဝယ်မြို့အဓိကလမ်းမတွေပေါ်မှာ မြင်းလှည်းတွေ မတွေ့ရတော့ပါဘူး။

တကယ့်ကို ထွားထွားကျိုင်းကျိုင်းမြင်းကောင်းတွေနဲ့ မြင်းလှည်းအိမ် ခပ်တောင့်တောင့်လှလှဆင်ထားတာ။ ဒါကိုပဲ ထားဝယ်သူထားဝယ်သားတွေက “ရထား”´လို့ခေါ်ခဲ့ကြတာ။

ဒီဝေါဟာရက ရှေးနန်းတွင်းဝေါဟာရတွေနဲ့ ဘယ်လိုဆက်စပ်နိုင်သလဲဆိုတာကလည်း စိတ်ဝင်စားစရာ။ ရှေးမြန်မာကြီးတွေဟာ မြင်းနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကျွမ်းကျင်ကြသတဲ့။ ရှေးကျတဲ့ ထားဝယ်လူမျိုးတွေနဲ့ မြင်းနဲ့ပတ်သက်မှုကလည်း စိတ်ဝင်စားစရာပါ။

မြန်မာနိုင်ငံရဲ့မြို့ကြီးတချို့မှာ မြင်းလှည်းတွေရှိပေမဲ့ ထားဝယ်မြင်းလှည်းတည်ဆောက်ပုံနဲ့ကွာခြားတာရှိပါတယ်။ ထားဝယ်မြင်းလှည်းမှာ လိုက်ပါစီးနင်းတဲ့ခရီးသည်က ခြေထောက်ကို ပုံမှန်ထိုင်သလို ခြေချပြီးလိုက်ပါနိုင်တာပါ။ အခြားမြို့က မြင်းလှည်းတွေမှာ ခရီးသည်လိုက်ပါနိုင်တဲ့ နေရာမှာတပလ္လင်ခွေထိုင် လိုက်ပါရပါတယ်။ ဒါက ထားဝယ်မြင်းလှည်းရဲ့ ထူးခြားချက်ပါ။

လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကာလနောက်ပိုင်းလောက်ကစပြီး ထားဝယ်မြို့တွင်း ယာဉ်စည်းကမ်းတွေသတ်မှတ်၊ မဝင်ရလမ်းတွေသတ်မှတ်ပြီးတဲ့နောက် ဆိုင်ကယ်တက္ကစီတွေ၊ နောက် သုံးဘီးဆိုင်ကယ်(တုတ်တုတ်)တွေပေါ်လာပြီးတဲ့နောက်ပိုင်း ဗြင်းလှည်းတွေကို မတွေ့ရတော့သလောက်ပါပဲ။ တစ်ခါတစ်ရံ အိမ်ရှေ့ပြင်ဘက်၊ ကမြောကင်းဘက်တော့ တစ်စီးစ၊ နှစ်စီးစ တွေ့ရပါသေးတယ်။

ထန်းပင်တွေကြားက ဖြာကျနေတဲ့ နေရောင်အောက်က မြင်းခွာသံတွေက လွမ်းစရာ။

မိတ်ဆွေတို့မှာရော ဗြင်းလှည်းနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အမှတ်တရတွေ မှတ်တမ်းတွေရှိရင် မျှဝေပေးကြပါဦး။

ထားဝယ်အရှေ့တောင်ဘက်မှာ ရတနာသိုက်တစ်ခုရှိပါတယ်။

ထားဝယ် -မြိတ်ကားလမ်းပေါ် ကူးတို့ကျေးရွာမှာရှိတဲ့ လျောင်းတော်မူဘုရား(ထားဝယ်ဒေသခံတွေကတော့ ရွှေသာလျောင်းလို့ခေါ်ကြတယ်)ခြေရင်းမှာရှိတဲ့ ပိဋကတ်တိုက်ကျောင်းကို တင်စားခေါ်လိုက်တာပါ။

ပိဋကတ်တိုက်ကျောင်းလို့ အမည်တွေ့လိုက်ကတည်းက ပိဋကတ်စာပေတွေရှိလို့ဆိုတာ သိသာပါတယ်။

စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာက ဒီတိုက်ကျောင်းရဲ့ ရာဇဝင်နဲ့ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာပစ္စည်းတွေပါ။

ပိဋကတ်တိုက်ကျောင်းရာဇဝင်က ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်က စပါတယ်။

ထားဝယ်ကနေ မန္တလေးမှာ စာသွားသင်တဲ့ဆရာတော်တွေဖြစ်တဲ့ အရှင်သာရမဉ္ဇူသာနဲ့ အရှင်ဣန္ဒဝံသတို့ဟာ သက္ကရာဇ် ၁၂၁၉ ခုနှစ်မှာ ထားဝယ်ကို ပြန်ကြွလာပြီး ကညုံရပ်က မြေတိုက်ကျောင်းမှာ သီတင်းသုံးတယ်။

အရှင်ဣန္ဒဝံသက ကူးတို့ရွာနားက စပါးတောင်ခြေရင်းမှာ တောရဆောက်တည်ပါတယ်။

တောရဆောက်တည်နေတဲ့ ဆရာတော်ကို လူသိများလာပြီး ဒကာ၊ဒကာမတွေ၊ပရိသတ်တွေက လိုက်လာပါသတဲ့။

ဒီအချိန်မှာပဲမန္တလေးနေပြည်တော်မှာ ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်တဲ့အချိန်နဲ့တိုက်ဆိုင်နေပြီး မင်းတုန်းမင်းနဲ့ မိဖုရားခေါင်ကြီး၊ စိန်တုံးမိဖုရားနဲ့ သားတော်သမီးတော်တွေက ပိဋကတ်သုံးပုံ(ပေမူ)ကိုလှူဒါန်းတဲ့အတွက် ၁၂၄၇ခုနှစ်မှာ ထားဝယ်မြို့၊တလိုင်းထိန်ရပ်က ဦးစစ်ထိုင်၊ ဒေါ်ကျော့တို့က အုတ်ကျောင်းကြီးတစ်ဆောင်ကို လှူဒါန်းခဲ့ရာက ပိဋကတ်တိုက်ကျောင်းရယ်လို့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ (လျောင်းတော်မူဘုရားသမိုင်း- ဦးသန်းဆွေ ရေးတာကို ကိုးကားပါတယ်)

ပိဋကတ်သုံးပုံပေမူတွေကို ထည့်သွင်းထားရှိတဲ့ စာတိုက်သေတ္တာ ဘီရိုကြီးတွေက အင်မတန် မှ လက်ရာမြောက်လှပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ပေစာတွေကိုထုပ်ထားတဲ့ အဝတ်ကဒီဇိုင်းတွေကလည်း အဆင့်မြင့် လှသလို နှောင်းလူတို့အနေနဲ့ လေ့လာသင့်တဲ့ အနုပညာလက်ရာတွေပါ။

ဒါ့အပြင် ပေစာထုပ်ကြိုးက အက္ခရာပုံတွေ၊ ဆုတောင်းစာတွေကလည်း ဘာသာစကားရှုထောင့်ကနေ လေ့လာသင့်လှပါတယ်။

ပိဋကတ်တိုက်မှာ နောက်ထပ်လေ့လာစရာ ရတနာတစ်ပါးက ကုန်းဘောင်ခေတ်လက်ရာပန်းချီကားတွေပါ။

အလျား ပေ ၂၀၊ အနံ ၃ ပေ လောက်ရှိတဲ့ ပန်းချီကားတွေပါ။ ကုန်းဘောင်ခေတ် ပန်းချီအကျော် ဆရာခြုံနဲ့ခေတ်ပြိုင်လက်ရာတွေပါ။ ပိဋကတ်တိုက်ကျောင်းရဲ့ အောက်ထပ် တံခါးချပ်တွေက သစ်ထွင်းပန်းပုလက်ရာတွေကိုလည်း တွေ့မြင်နိုင်ပါတယ်။

ထူးခြားတာက အဲဒီသစ်ထွင်းပန်းပုတွေက တရုတ်လက်ရာဟန်နွှယ်နေတာပါ။

ဘာကြောင့်တရုတ်လက်ရာဟန်နွှယ်နေလဲ စဉ်းစားကြည့်တဲ့အခါ လွတ်လပ်ရေးမရခင် ထားဝယ်သူဌေးတွေက သတ္တုမိုင်းလုပ်ငန်းရှင် တရုတ်နွယ်ဖွားတွေဖြစ်နေတာလည်းတစ်ကြောင်းပါပါလိမ့်မယ်။

ထားဝယ်ရှေးဟောင်းသာသနိက အဆောက်အအုံတွေ လေ့လာရင် တရုတ်အနွယ်သူဌေးတွေရဲ့ အလှူကမ္ပည်းတွေတွေ့နိုင်ပါတယ်။

ခုတစ်ပတ်Gallery မှာတင်ပြထားတဲ့ ပုံတွေက ၂၀၁၃ ခုနှစ်လောက်တုန်းက ရိုက်ကူးထားဖြစ်တဲ့ပုံတွေပါ။

ဒီဓာတ်ပုံတွေရိုက်ကူးပြီးနှစ်တွေမှာ ရန်ကုန်က ရှေးဟောင်းသုတေသနအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့(အစိုးရအဖွဲ့အစည်းမဟုတ်ပါ) က စနစ်တကျသန့်ရှင်းရေး၊ထိန်းသိမ်းရေးတွေဆောင်ရွက်ထားပြီးဖြစ်လို့ ပုံပါအတိုင်းထက် သပ်ရပ်နေကြောင်း သိရပါတယ်။

ခုတော့ နယ်မြေအနေအထားကြောင့် ခရီးသွားဧည့်သည်တွေအရောက်အပေါက်နည်းတော့ (ယခင်ကလည်း ခရီးသွားတွေက လျောင်းတော်မူဘုရားဘက်လာကြပေမဲ့ ပိဋကတ်တိုက်ကျောင်းကိုတော့ အရောက်အပေါက် နည်းပါတယ်။) ပိဋကတ်တိုက်ကျောင်းဟာတိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်လျက်ပါပဲ။

ဘယ်လိုပဲဖြစ်ပါစေ။ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တွေမို့ မပျောက်ပျက်အောင် ၊ မပျက်စီးအောင်တော့ ထိန်းသိမ်းကြရမှာဖြစ်ကြောင်း တင်ပြလိုက်ရပါတယ်။

ဒီတပတ်တော့ မောင်လေးတင့် ရဲ့ “လွန်ခဲ့သောနှစ်တစ်ရာကျော်က ထားဝယ်နှင့်ထားဝယ်ရေးရာဆောင်ပါးများ” စာအုပ်ကို Tanintharyi Gallery စာအုပ်ချစ်သူတွေအတွက် ညွှန်းပေးပါရစေ။

ပါရမီစာပေက ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတုန်းက ထုတ်ဝေခဲ့တာဖြစ်ပြီး စာမျက်နှာ ၁၆၀ ကျော် ရှိပါတယ်။

ဒီစာအုပ်မှာ သမိုင်းဝင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (ဘီအိုင်အေ) မော်ကွန်းတိုင်နှစ်တိုင်၊ ယုဒသန် အဘိဓာန်ထဲမှ ဝေါဟာရထူးများ၊ ဂျပန်ခေတ်ပညာရေး၊ မင်းတုန်းမင်းကြီးအား ထားဝယ်မှ ဆက်သသည့် ဆင်ဖြူတော်များ၊ ပုဂံခေတ် ထားဝယ်မြို့စားတို့၏ ဆုတောင်းစာများ၊ မီးပုံးပျံဦးကျော်ရင်နှင့် အင်္ဂလိပ်အရေးပိုင်၊ သမိုင်းဝင် ထားဝယ်နေ့စဉ် သတင်းစာ၊ ဆရာခ၏ ထားဝယ်ရာဇဝင်ပြဇာတ်၊ တနင်္သာရီဟူသောအမည်၊ ယဉ်ကျေးမှုထုံးဓလေ့ ချင်းဆင်တူပုံကလေးများ၊ ထားဝယ် သမိုင်းဝင်ခေါင်းလောင်းကြီး သုံးလုံး၊ ပုဂံခေတ်နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော ထားဝယ်ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့၊ လွန်ခဲ့သောနှစ်တစ်ရာကျော်က ထားဝယ်၊ ကိုလိုနီခေတ် ထားဝယ်(၁၉၂၈ -၁၉၃၁)၊ ထားဝယ်ဝေါဟာရနှင့်ပတ်သက်၍… ဆိုတဲ့ ဆောင်းပါး (၁၅)ပုဒ်ကို ဖတ်မှတ်ရမှာပါ။

သမိုင်းဝင်ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်(ဘီအိုင်အေ) မော်ကွန်းတိုင်နှစ်တိုင်ဆောင်းပါးမှာတော့ တောင်သုံးလုံးကျေးရွာမှာရှိတဲ့ ဘီအိုင်အေ ထားဝယ်မြို့သိမ်းမှတ်တိုင်နဲ့ ထားဝယ်မြို့ စည်ပင်ရုံဝင်းထဲမှာရှိတဲ့ ဘီအိုင်အေ အာဇာနည်ကျောက်တိုင်အကြောင်းကို သိခွင့်ရမှာပါ။

ပုဂံခေတ် ထားဝယ်မြို့စားတို့၏ ဆုတောင်းစာများ ဆောင်းပါးမှာတော့ ပုဂံခေတ်ကတည်းက ပုဂံနဲ့ထားဝယ်ဒေသ ဆက်စပ်ကူးသန်းမှု အထောက်အထားကို တွေ့ရမှာပါ။ ထားဝယ်မြို့နယ် ရှင်မုတ္ထီးဘုရားအနီးမှာ ၁၉၂၄ ခုနှစ်နဲ့ ၁၉၈၁ ခုနှစ်က တွေ့ရတဲ့ ကျန်စစ်သားမင်းလက်ထက် အုတ်ခွက်ရုပ်ပွားတော်တွေအကြောင်းကို ဖတ်မှတ်နိုင်ပါတယ်။

သမိုင်းဝင် “ထားဝယ်နေ့စဉ် ” သတင်းစာဆောင်းပါးမှာတော့ အစဉ်အလာကြီးမားတဲ့ ထားဝယ်ဒေသ သတင်းစာထုတ်ဝေမှု သမိုင်းကြောင်းကို သိခွင့်ရနိုင်ပါတယ်။ ၁၈၄၁ ခုနှစ်ကတည်းက ထားဝယ်မှာ စကောကရင်ဘာသာ၊၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာနဲ့ထုတ်ဝေတဲ့ The Morning Star သတင်းစာထုတ်ဝေခဲ့ဖူးပြီး နှစ်၁၀၀ လောက် အဆက်ပြတ်သွားပြီးတဲ့နောက် ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း “ထားဝယ်နေ့စဉ်သတင်းစာ” ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပါတယ်။

ထားဝယ်နေ့စဉ်သတင်းစာဟာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ တို့ဗဗာအစည်းအရုံးနဲ့ ဗဗာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်တို့က ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့တဲ့ ပထမဆုံး ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်း လွတ်လပ်သည့် တို့ဗဗာအစိုးရအဖွဲ့၏ အာဘော်အဖြစ် ထုတ်ဝေသော သတင်းစာဟု မှတ်တမ်းတင်ရမည်သာ…လို့ စာရေးသူ ဆရာမောင်လေးတင့်က မှတ်ချက်ပြုထားပါတယ်။ မြန်မာသတင်းစာသမိုင်း လေ့လာသူတွေ ဖတ်မှတ်သင့်တဲ့ ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ပါ။

ယဉ်ကျေးမှုထုံးဓလေ့ချင်း ဆင်တူပုံလေးဆောင်းပါးမှာတော့ ထိုင်းနဲ့ထားဝယ် ယဉ်ကျေးမှုဆင်တူတာလေးတွေ (အထူးသဖြင့် နတ်ကိုးကွယ်မှု) ကို ဖတ်မှတ်ပြီး နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေတဲ့ ထိုင်းနဲ့ထားဝယ်ဒေသရဲ့ ကူးလူးဆက်ဆံမှုသမိုင်းကြောင်းတွေကို ဆဝါးနိုင်ကြမှာပါ။

အလားတူပဲ ကျန်တဲ့ဆောင်းပါးတွေမှာလည်း ထားဝယ်ဒေသသမိုင်းက သိထားသင့် သိထားထိုက်တဲ့ အချက်အလက်တွေကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ဖော်ပြ သုံးသပ်ပြထားတာမို့ ထားဝယ်ဒေသအကြောင်း စိတ်ဝင်စားသူ သုတေသီတွေ၊ ထားဝယ်ဒေသခံမျိုးဆက်သစ် သုတေသီတွေ စုဆောင်းဖတ်မှတ်သင့်တဲ့ စာအုပ်တအုပ်ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုပါရစေ။

ဒီတခါ ညွှန်းချင်တဲ့ စာအုပ်ကတော့ မြစ်ဖျားရေကို လှမ်းမျှော်ခြင်း လို့ အမည်ရတဲ့ စာအုပ်တအုပ်ပါ။

စာအုပ်နာမည်ကို ဖတ်မိပြီး မြစ်တွေ ချောင်းတွေ ရေတွေ အကြောင်း ရေးထားလိမ့်မယ်လို့ မထင်ပါနဲ့။ မဟုတ်ပါဘူး။

တကယ့်အကြောင်းကတော့ တနင်္သာရီတိုင်းမှာ ရှေးပဝေသဏီကတည်းက အဓိက အခြေစိုက် နေထိုင်လာခဲ့ကြတဲ့ ထားဝယ်သူ ထားဝယ်သားတွေရဲ့ ဇစ်မြစ်ကို လှမ်းမျှော်ကြည့်တာပါ။

ဗမာလူမျိုးစုထဲမှာ ထားဝယ်လို့ ထည့်ထားပေမဲ့ ဗမာနဲ့မတူတဲ့ဟန်၊ စကားသံ၊ လေယူလေသိမ်းနဲ့ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု နဲ့ ရှေးကျတဲ့ ထားဝယ်မျိုးနွယ်စု သမိုင်းကို ခြေရာကောက်ထားတာပါ။

မြန်မာစာပေနယ်ပယ်မှာ လူသိများတဲ့ ထားဝယ်ဇာတိ ဆရာငြိမ်းအေးအိမ်ရဲ့ စာပေလက်ရာကို ဖတ်ရှုရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆရာ့ရဲ့ ရေးဟန်ဟာ ဖတ်ရှုရ လွယ်ကူပြီး ဆွဲဆောင်မှုရှိတာကြောင့်လည်း ထားဝယ် သမိုင်းကို တူးဆွ တို့ထိ ထားပေမဲ့ အခြားသော သမိုင်းစာအုပ်တွေ ဖတ်ရသလို လေးလံနေမှာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။

ပြီးတော့ ထားဝယ် အသံထွက်နဲ့‌ ရေးထားတဲ့ စာလေးတွေဟာ ငယ်စဉ်ကလေးဘဝ ကျေးလက်က မိသားစု ဘဝ တွေကို လွမ်းစရာဖြစ်စေပါတယ်။ အိမ်နဲ့ဝေးရာမှာ ပညာသင်နေရတဲ့ ဘဝကို အောက်မေ့စေပါတယ်။

ဆရာ့ရဲ့ စာကိုဖတ်ရင်း ထားဝယ်လူမျိုးတွေရဲ့ ဖြစ်တည်မှုကို ပိုပြီး လေးစားတန်ဖိုးထားလာမိပါတယ်။

ဘုန်းဘုန်း ဦးဉာဏဝရရဲ့ မျှဝေထားချက်မှာတော့ ထားဝယ်စကားကို မပြောတတ်လောက်အောင် ဖြစ်ခဲ့ပေမဲ့ မိခင်ဘာသာ ထားဝယ်စကားကို လေးစားဂုဏ်ယူစွာနဲ့ ပြန်လည်သင်ယူခဲ့တာကို ဖတ်ရမှာပါ။

ထားဝယ် လူမျိုးရဲ့ ဖြစ်တည်မှုအပေါ်မှာ ထားဝယ်သူ ထားဝယ်သားတွေကိုယ်တိုင်က တန်ဖိုးထားတတ်ဖို့ ဂုဏ်ယူတတ်ဖို့ မျှဝေထားတာပဲဖြစ်ပါတယ်။

ဒီစာအုပ်ကို Dawei Watch Publishing House ကနေထုတ်ထားတာဖြစ်ပါတယ်။ Dawei Watch သတင်းဌာနရဲ့ ဝဘ်ဆိုဒ်စာမျက်နှာမှာ ဖတ်ရှုလို့ရသလို ယူကျုစာမျက်နှာမှာလည်း အသံစာအုပ်အနေနဲ့ နားဆင်နိုင်ပါတယ်။

ဒီတစ်ပတ် တနင်္သာရီစာအုပ်စင်အတွက် ညွှန်းချင်တဲ့စာအုပ်ကတော့ အမျိုးသားစာပေဆုရစာရေးဆရာ မောင်လေးတင့်ရဲ့ “တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး နောက်ခံသမိုင်းမှတ်စု” ပါ။ပါရမီစာပေတိုက်က ၂၀၁၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှာ ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့စာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်ပြီး စာမျက်နှာ ၃၈၆ မျက်နှာရှိပါတယ်။

စာအုပ်မှာ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးနောက်ခံသမိုင်းမှတ်စု၊ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးကြိုးပမ်းမှုများဆိုပြီး အပိုင်းနှစ်ပိုင်းခွဲပြုစုတင်ပြထားပါတယ်။

အပိုင်း(၁)မှာတော့ တနင်္သာရီဆိုတဲ့အမည်ကိုကြံဆပြထားပြီး တနင်္သာရီမြို့လေးရဲ့ တစ်ချိန်က အရေးပါခဲ့တဲ့သမိုင်းကြောင်းကိုပါ လျှပ်တစ်ပြက်တွေ့လိုက်ရပါတယ်။ တနင်္သာရီတိုင်းအတွင်းရှိ ရှေးမြို့ဟောင်းများအကြောင်း ဖော်ပြထားရာမှာတော့ ထားဝယ်ဒေသမှာရှိတဲ့ မြို့ဟောင်းများနဲ့ မြိတ်ဒေသမှာရှိတဲ့ မြို့ဟောင်းများရယ်လို့ ပိုင်းခြားတင်ပြထားပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ပုဂံခေတ်ကစလို့ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်အထိသမိုင်းကြောင်းကိုလည်းတင်ပြထားပါတယ်။ ခေတ်အဆက်ဆက်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြတဲ့ ထားဝယ်မြို့ဝန်တွေ၊ တနင်္သာရီမြို့ဝန်တွေ၊ မြိတ်မြို့ဝန်တွေစာရင်းကိုလည်းပြုစုဖော်ပြထားပါတယ်။ အလောင်းမင်းတရား၊ နောင်တော်ကြီး၊ ဆင်ဖြူရှင်မင်း၊ ဘိုးတော်ဘုရား စတဲ့ မြန်မာမင်းတွေနဲ့ဆက်ဆံရေး၊ နယ်နိမိတ်အပိုင်းအခြား၊ ကိုလိုနီခေတ်အုပ်ချုပ်ရေးအခြေအနေတွေကို ဖော်ထုတ်တင်ပြထားတာစိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းလှပါတယ်။

သံလွင်မြစ်ကနေ ကော့သောင်းအထိ တနင်္သာရီဒေသတစ်ခုလုံး ဘာကြောင့် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့ လက်အောက်အစောဆုံးကျရောက်သွားရတယ်ဆိုတာကို “ကျွန်ဖြစ်စောခဲ့သော တနင်္သာရီဒေသ” မှာလေ့လာနိုင်မှာပါ။

အပိုင်း(၂)ဖြစ်တဲ့ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးနှင့်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးကြိုးပမ်းမှုများ မှာတော့ထားဝယ်နဲ့ မြိတ်မှာလှုပ်ရှားခဲ့တဲ့ ဂျီစီဘီအေ အကြောင်းအပါအဝင် ကျောင်းသားသပိတ်အကြောင်းနဲ့ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုသမိုင်းမှာ အရေးပါတဲ့ ဘီအိုင်အေ တနင်္သာရီတပ်မတော်၊ မြိတ်စစ်ကြောင်း မြိတ်ဘီအိုင်အေအကြောင်းတို့ကို ဖတ်မှတ်ရမှာပါ။ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးကာလ တိုင်း(၅)ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး ဇေယျကျော်သူ တပ်ဖွဲ့အကြောင်းပြုစုတင်ပြထားလို့တိုင်းအတွင်းက လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုသူရဲကောင်းများကိုပါ ဖတ်မှတ်ခွင့်ရခဲ့ပါတယ်။

စာအုပ်ရဲ့နောက်ဆုံးအခန်းတွေမှာတော့ စစ်ပြီးခေတ်လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကိုဖော်ပြထားပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ထားဝယ်ဒေသတွင်းစစ်ပြီးခေတ် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကိုဖော်ပြတာအလေးကဲပါတယ်။

ချုပ်၍ဆိုရမယ်ဆိုရင်တော့ ဒေသတွင်းလှစ်ဟာနေတဲ့ သမိုင်းကွက်လပ်တစ်ခုကို ဖြည့်ဆည်းပေးတဲ့စာအုပ်တစ်အုပ်လို့သုံးသပ်ချင်ပါတယ်။ ဒီစာအုပ်နဲ့တစ်ဆက်တည်း တွဲလျက်ဖတ်မှတ်သင့်တဲ့စာအုပ်ကတော့ မောင်လေးတင့်ပဲပြုစုထားတဲ့ “ထားဝယ်မှတ်စု”စာအုပ်ပါ။

ဒီစာအုပ်ကိုတော့ ပါရမီစာပေတိုက်ကပဲ ၂၀၁၉ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလမှာ ထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။ ဒီစာအုပ်နှစ်အုပ်ကို ယှဉ်တွဲဖတ်မှတ်လိုက်မယ်ဆိုရင် အထူးသဖြင့်တော့ ထားဝယ်သမိုင်းကိုအတော်အတန်ပြည့်ပြည့်စုံစုံ သိမှတ်ခွင့်ရပါလိမ့်မယ်။ဗြဟ္မာကြီးတွေ၊ဗျာဒိတ်တွေ၊နတ်သိကြားတွေနဲ့ ဖွဲ့ယှက်ထားတဲ့ ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန်သမိုင်းစာအုပ်မဟုတ်တဲ့အတွက် အထူးလေ့လာသင့်တဲ့စာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်ကြောင်းပါ။